Zomerleestip #3: Claudia Ruitenberg – Unlocking the World

In aanloop naar de zomer van 2015 zullen wij op deze plek met enige regelmaat leestips publiceren: boeken die geschikt zijn voor de leeslijst en uitnodigen tot het filosofisch/pedagogisch doordenken van de huidige onderwijspraktijk.

Heeft u tips? Stuur ze naar simon@denkfiguren.nl of naar @Denkfiguren op Twitter.


Klik op de cover om het boek te bestellen

Klik op de cover om het boek te bestellen

Claudia Ruitenberg is een van oorsprong Nederlands pedagoge die werkzaam is aan The University of British Columbia in Canada. Ze is ook te volgen via twitter via @cwruitenberg.

Claudia Ruitenberg – Unlocking the World: Education in an Ethic of Hospitality

De lange lesvrije zomer leent zich bij uitstek voor slow thinking: het op een ongedwongen wijze aandachtig doen/laten ontwikkelen van nieuwe gedachtes over onderwijs. Voor eenieder die geïnteresseerd is – zoals ik zelf – in kwesties omtrent subjectiviteit, onderwijs en de aard van de pedagogische relatie is dit boek van Claudia Ruitenberg een aanrader. Zoals de titel aangeeft staat het idee van hospitality centraal, dat zich ten dele laat vertalen als gastvrijheid (of beter nog gast-vrijheid). Hieronder kort wat van mijn gedachten naar aanleiding van het boek om mensen in beweging te brengen om dit boek deze zomer te gaan te lezen. Vooralsnog lijkt in Nederland alleen de hardcover editie met dito te prijs te koop via internet maar hopelijk volgt er ook een paperback handelseditie.

Ik heb het boek ervaren als een intellectuele, betrokken poging om gastvrijheid te doordenken als mogelijkheidsvoorwaarde voor het ontstaan van de onderwijspedagogische ruimte/tijd waarin leerlingen nieuwe inzichten kunnen op doen, waardoor er – soms – nieuwe werelden worden geopend. In mijn eigen woorden worden er vragen gesteld én beantwoord als: wat betekent het om gastvrij te zijn? Veronderstelt gastvrijheid een bepaalde wederkerigheid? En wat betekent gastvrijheid voor een thema als diversiteit? Een van de beste hoofdstukken, naast de opening, is het werk over curriculum, wat daarmee direct ook relevant is voor de huidige discussie in Nederland over #onderwijs2032: wanneer kunnen we spreken over een gastvrij curriculum, waarbinnen er rekening wordt gehouden met wie de leerling is?

Ook erg sterk en inspirerend vond ik de opvatting van Ruitenberg met betrekking (onderwijs)filosofie en taal. Op de vraag of gastvrijheid niet enkel een metafoor is antwoord de auteur zelfbewust:

My answer to this challenge is twofold. One part is that I believe philosophy of education legitimately engages in multiple types of intellectual endeavors, including analysis and clarification but also the introduction of conceptual schemas and ideas that help us think anew about the world. The approach to philosophy of education I take in this book follows Jonathan Ree’s take on philosophical thinking as thinking that “is in constant flight from cozy nests of reliable belief: perpetually in quest of a sense of strangeness, especially the strangeness of ordinary thought. And one of the indispensable conditions for philosophy is a capacity of linguistic insecurity – for taking a certain distance from one’s customary everyday words….Thinking only becomes philosophical when familiar words grow strange. The second part of the answer is that there is no language to think and talk and write about education (or anything else, in that matter) that is not already metaphorical. (…). p. 8

Een interessante vraag wat mij betreft is hoe deze positie zich verhoudt tot de opleving van fenomenologisch onderzoek, in de trant van Max van Manen, als tegenbeweging tegen de kille kijk van sommige wetenschappers en overheidsinstanties op onderwijs. Edublogger Frans Droog heeft hier recentelijk een mooie blogpost over geschreven, inclusief een voorbeeld.

Het boek zal vooral interessant zijn voor onderwijsmensen die er van houden om op conceptueel niveau na te denken over wat onderwijs tot onderwijs maakt en op welke wijze een idee van gastvrijheid ons denken hierover kan verrijken of zelfs zou kunnen bijsturen. Het boek is academisch en zit vol verwijzingen naar de Franse filosofische traditie, waaronder met name Jacques Derrida maar ook Emmanuel Levinas en Jean-Luc Nancy. Het is daardoor niet altijd even toegankelijk en past qua type boek in het genre en qua moeilijkheidsgraad bij het werk Het Prachtige Risico van Onderwijs van Gert Biesta, met wie Ruitenberg zo nu en dan kritisch in dialoog treedt. Maar, zoals Hester IJsseling mooi heeft gesteld: het onderwijs verdient het om er moeite voor te doen door, zogezegd, moeilijk te doen.

Veel leesplezier!

Simon Verwer

One Comment

  1. Pingback: Claudia W. Ruitenberg – Unlocking the World | onderwijs filosofie

Geef een reactie